বেটুপাত

বেটুপাত

Thursday, 27 December 2018

আফ্ৰিকাৰ মহাত্মা নেলছন মেণ্ডেলা (ৰিম্পী গগৈ)

আফ্ৰিকাৰ মহাত্মা নেলছন মেণ্ডেলা

          অতীজৰে পৰা যিবোৰ প্ৰথা আৰু সংস্কাৰে মানৱ জীৱন অভিশপ্ত কৰি ৰাখিছিল আৰু যিবিলাকৰ বিৰুদ্ধে মুক্তিকামী আৰু প্ৰগতিশীল মানুহে যুগ যুগ ধৰি সংগ্ৰাম কৰিবলগীয়া হৈছিল, সেইবিলাকৰ ভিতৰত দাসত্ব প্ৰথা, নাৰীৰ অৱদমন আদিৰ দৰে এক ভয়ংকৰ অন্যায় আছিল বৰ্ণবৈষম্য ৷ ঘাইকৈ শ্বেতাংগসকলৰ কৃষ্ণাংগসকলৰ বিৰুদ্ধে অৱজ্ঞা আৰু অত্যাচাৰ ৷ আজিও উন্নত সমাজবোৰত মাজে মাজে তাৰ প্ৰকাশ ঘটে ৷ জাতিগতভাৱে কোন জাতি শ্ৰেষ্ঠ আৰু কোন নিকৃষ্ট, এই অবৈজ্ঞানিক অথচ অনতিক্ৰম্য বোধ তথা ধাৰণা তাৰ ভিত্তি ৷

          বিভিন্ন যুগত বিভিন্ন মহাপুৰুষে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে নিজৰ জীৱন বিপন্ন কৰি যুঁজিবলগীয়া হৈছিল ৷ ১৯ শতিকাৰ প্ৰয়াত নেলছন মেণ্ডেলা আছিল তেনে এজন যুগন্ধৰ ব্যক্তি ৷ বৰ্ণবৈষম্যৰ কঠোৰ সংগঠিত ৰূপ দেখা গৈছিল দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ “আপাৰ্টহেইড”(apartheid) নামৰ কুখ্যাত ব্যৱস্থাত ৷ যি আছিল অশ্বেতাংগ ব্যক্তিসকলৰ ওপৰত নিষ্ঠুৰ বল প্ৰয়োগেৰে জাপি দিয়া এক ধৰণৰ অস্পৃশ্যতা ৷ এই ব্যৱহাৰ বিৰুদ্ধে আফ্ৰিকান, ভাৰতীয় আদি বিভিন্ন অশ্বেতাংগ জনগণে মিলি চলোৱা সুদীৰ্ঘ সংগ্ৰামৰ ফলত তাৰ অৱসান ঘটে ৷ এই সংগ্ৰামৰ অন্যতম নেতা নেলছন মেণ্ডেলাই তাৰ ফলত সাতাইশ বছৰ ধৰি নিৰ্জন কাৰাবাস ভুগিবলগীয়া হৈছিল ৷ কিন্তু এনে ভয়াবহ মানসিক আৰু শাৰীৰিক নিৰ্যাতনেও তেওঁক হতাশ, তিক্ত-বিৰক্ত আৰু হিংস্ৰ কৰি তোলা নাছিল ৷ ব্যৱস্থাটোৰ অবাস্তৱতা আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান বিফলতা বা দুৰ্বলতা বুজি যেতিয়া শ্বেতাংগ শাসক এচামে শান্তিপূৰ্ণ সমাধানৰ প্ৰস্তাৱ দাঙি ধৰিলে, তেওঁ মুকলি মনেৰে, সানন্দে সেই প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰিলে ৷

          দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ কেপ প্ৰদেশৰ ডিউমাটাটু অঞ্চলৰ কুনু নামৰ গাঁওখনত ১৯১৮ চনৰ ১৮ জুলাইত জন্ম হৈছিল নেলছন ৰ’লিলাহলাৰ মেণ্ডেলাৰ ৷ নেলছন মেণ্ডেলা নামটোৰ মাজত থকা ৰ’লিলাহলাৰ অৰ্থ সোঁচা জনজাতিৰ মতে “সংকট সৃষ্টিকাৰী” ৷ মেণ্ডেলা সোঁচা জনজাতিৰ প্ৰতিনিধি ৷ কিন্তু পৰৱৰ্তী কালত তেওঁৰ বংশ “মদিবা” নামেৰে জনাজাত হয় ৷ মেণ্ডেলাৰ পিতৃ বংশীয় আজোককাক “নুবেনচুকা” আছিল দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ এতিয়াৰ পূব কেপ প্ৰদেশৰ ট্ৰান্সকেইয়ান অঞ্চলত বাস কৰা থেম্বু লোকসকলৰ শাসক ৷ নুবেনচুকাৰ এজন পুত্ৰৰ নাম আছিল মেণ্ডেলা ৷ এইজনেই আছিল মহান বিপ্লৱী নেলছন মেণ্ডেলাৰ ককাদেউতাক ৷ এওঁৰ পৰা নেলছনৰ উপাধি হৈছিল মেণ্ডেলা ৷ নেলছন মেণ্ডেলাৰ পিতৃ গাডলা হেনৰী মাকানিছাৱা আছিল গাওঁবুঢ়া ৷ গডলাৰ চাৰিগৰাকী পত্নীসহ চাৰিজন পুত্ৰ আৰু নগৰাকী কন্যা আছিল ৷ মেণ্ডেলাৰ মাতৃ নোজকেনি ফেনী আছিল গাডলাৰ তৃতীয় পত্নী ৷ কেপ প্ৰদেশৰ কুনু গাঁৱত থকা কালছোৱাত মেণ্ডেলাই সৰহ সময় কঠোৰ জনজাতীয় নিয়ম-নীতি, পৰম্পৰা মানি চলিব লগা হৈছিল ৷ মেণ্ডেলাৰ শৈশৱ কাল গৰখীয়া হিচাপে আৰম্ভ হৈছিল ৷ তেওঁৰ পিতৃ-মাতৃ অশিক্ষিত আছিল ৷ কিন্তু সাত বছৰ বয়সত মেণ্ডেলাক স্থানীয় মেথ’ডিষ্ট স্কুললৈ পঠিওৱা হৈছিল ৷ ১৯৯৪ চনত মেণ্ডেলাই কৈছিল -- “মোৰ কোনো নাম নাছিল ৷ স্কুললৈ যোৱাৰ পিছত শিক্ষয়িত্ৰী মিনগানে মোক “নেলছন” নামটো দিছিল ৷”

           জাতীয় মুক্তিৰ সংগ্ৰামৰ পৰা দেশৰ ক্ষমতা লাভলৈ নেলছন মেণ্ডেলাৰ আছিল বৰ্ণাঢ্য জীৱন পৰিক্ৰমা ৷ দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ ট্ৰান্সকেই নামৰ ঠাইৰ কুনু নামৰ এখন সৰু গাঁৱত ১৯১৮ চনৰ ১৮ জুলাইত এটা দৰিদ্ৰ পৰিয়ালত জন্ম হৈছিল নেলছনৰ ৷ ২০ বছৰ বয়সতে বৰ্ণবৈষম্যবিৰোধী আন্দোলনত সক্ৰিয়ভাৱে জড়িত হৈ পৰাৰ পিছত ১৯৪২ চনত যোগ দিছিল “আফ্ৰিকান নেচনেল কংগ্ৰেছ”ত ৷ ইয়াৰ সদস্য হিচাপে সুদীৰ্ঘ ২০ বছৰ ধৰি মেণ্ডেলাই দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে গান্ধীৰ আদৰ্শৰে শান্তিপূৰ্ণ অহিংস প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তোলে ৷ অধিবক্তা হিচাপে বহু সময়ত চৰকাৰবিৰোধী কাৰ্যকলাপত লিপ্ত হোৱাৰ বাবে ১৯৫৬ চনত তেওঁক চৰকাৰে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে যদিও প্ৰমাণৰ অভাৱত মুক্তি দিবলৈ বাধ্য হয় ৷ লাহে লাহে অহিংস আন্দোলনত বিশ্বাস হেৰুৱাই পেলোৱা মেণ্ডেলাই ১৯৬১ চনত গঠন কৰে এটা সশস্ত্ৰ বাহিনী ৷ চৰকাৰী বাহিনীক আক্ৰমণৰ লক্ষ্য কৰি লোৱা সংগঠনটোৰ নেতা মেণ্ডেলাক ১৯৬২ চনত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হয় ৷ সেই বছৰৰে নৱেম্বৰত তেওঁক বিহা হয় পাঁচ বছৰৰ কাৰাদণ্ড ৷ প্ৰিট’ৰিয়াৰ পৰা মেণ্ডেলাক নিয়া হয় কুখ্যাত ৰ’বেন দ্বীপৰ কাৰাগাৰলৈ ৷ ইয়াৰ পিছত ১৯৬৪ চনৰ ১২ জুনত  বিচাৰৰ নামত প্ৰহসনেৰে মেণ্ডেলাক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডৰে দণ্ডিত কৰে ৷ তাৰ পাছত বিচাৰৰ নামত প্ৰহসনেৰে মেণ্ডেলাক যাৱজ্জীৱন কাৰাদণ্ডেৰে দণ্ডিত কৰে ৷ তাৰ পাছত ১৯৮২ চনত তেওঁক প’লছম’ৰ কাৰাগাৰলৈ অনা হৈছিল ৷ বৰ্ধিত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় চাপ আৰু আভ্যন্তৰীণ পৰিস্থিতিৰ পৰিপ্ৰেক্ষিতত সুদীৰ্ঘ ২৭ বছৰীয়া কাৰা জীৱনৰ অন্তত ১৯৯০ চনৰ ১১ ফেব্ৰুৱাৰীত প্ৰিট’ৰিয়ামছলে বিনাচৰ্তে ৭১ বছৰীয়া মুক্তিৰ সূৰ্য্য মেণ্ডেলাক মুক্তি দিবলৈ বাধ্য হয় ৷ বৰ্ণবৈষম্যৰ বিৰুদ্ধে প্ৰবল প্ৰতিৰোধ গঢ়ি তুলি দক্ষিণ আফ্ৰিকাত গণতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাত লোৱা ভূমিকাৰ বাবে ১৯৯৩ চনত নেলছন মেণ্ডেলাক শান্তিৰ ন’বেল বঁটাৰে ভূষিত কৰা হয় ৷ অৱশ্যে তেওঁৰ লগতে দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ তদানীন্তন ৰাষ্ট্ৰপতি এফ ডব্লিউ ডি ক্লাৰ্ককো এই বটা দিয়া হয় ৷ ইয়াৰ পিছৰ বছৰতে অৰ্থাৎ ১৯৯৪ চনত মেণ্ডেলা দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ প্ৰথমজন কৃষ্ণাংগ ৰাষ্ট্ৰপতি হিচাপে নিৰ্বাচন হয় ৷

           সমগ্ৰ বিশ্বতে পৰিচিত সংগ্ৰামী নেতা নেলছন মেণ্ডেলা ভাৰততো সমানেই জনপ্ৰিয় ৷ সংগীতসূৰ্য ড° ভূপেন হাজৰিকাৰ কণ্ঠত প্ৰাণ পাই উঠা “জিন্দাবাদ মেণ্ডেলা” গীতটোৱেই যেন ইয়াৰ অন্যতম উদাহৰণ ৷ খান আব্দুল গফুৰ খানৰ পিচত নেলছন মেণ্ডেলাই হৈছে ভাৰত ৰত্ন লাভ কৰা দ্বিতীয় গৰাকী বিদেশী ৷ মেণ্ডেলাক ১৯৯০ চনত ভাৰত ৰত্ন বঁটাৰে বিভূষিত কৰা হৈছিল ৷ ইয়াৰ উপৰিও মেণ্ডেলাই লাভ কৰিছে ভাৰতৰ পৰা প্ৰদান কৰা আন কেইবাটাও সন্মানীয় বঁটা ৷ ইয়াৰ ভিতৰত আছে -- জৱাহৰলাল নেহৰু এৱাৰ্ড ফৰ ইন্টাৰনেচনেল আণ্ডাৰষ্টেণ্ডিং, ইন্দিৰা গান্ধী এৱাৰ্ড ফৰ ইন্টাৰনেচনেল জাষ্টিচ এণ্ড হাৰম’নি, ইণ্টাৰনেচনেল গান্ধী পীচ প্ৰাইজ ইত্যাদি ৷ ইয়াৰ উপৰি মহান নেতাগৰাকীৰ নামেৰে দিল্লীত এটা পথৰো নামাকৰণ কৰা হৈছে ৷

           ১৯৯৪ চনত প্ৰকাশিত হৈছিল নেলছন মেণ্ডেলাৰ আত্মজীৱনী “লং ৱাক টু ফ্ৰীডম” ৷ বিভিন্ন ভাষালৈ অনুদিত হোৱা এই গ্ৰন্থখনে ১৯৯৫ চনত লাভ কৰে এলেন পেটন পুৰস্কাৰ ৷ এই গ্ৰন্থখনৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই জাষ্টিন চাডউইকে “মেণ্ডেলা, লং ৱাক টু ফ্ৰীডম” নামৰ চলচ্চিত্ৰখনৰ পৰিচালনা কৰিছিল ৷ এই চলচ্চিত্ৰখন মেণ্ডেলাৰ মৃত্যুৰ এসপ্তাহ আগত মুক্তি লাভ কৰিছিল ৷

         ২০১৩ চনৰ ৫ ডিচেম্বৰ বৃহস্পতিবাৰে মেণ্ডেলাৰ মৃত্যু হয় ৷ অৱশ্যে জনতাৰ শ্ৰদ্ধা জ্ঞাপনৰ বাবে ১৫ ডিচেম্বৰ পৰ্যন্ত তেওঁৰ মৃতদেহ সংৰক্ষণ কৰা হয় ৷ তেওঁৰ জন্মস্থান কুনু গাঁৱতে নেলছন মেণ্ডেলাৰ শেষকৃত সম্পন্ন কৰা হয় ৷


ৰিম্পী গগৈ
    সহকাৰী সম্পাদিকা , সুবাস

No comments:

Post a Comment